BELGIE: Nog meer buitenlandse bezettingen

Oostenrijkse, Franse, en Nederlandse bezetting, onafhankelijkheid en kolonisatie

~ ~ ~ ~

Oostenrijkse bezetting (1713 - 1797)

Frankrijk, samen met een groeiende coalitie van Europese machten, bleef verder vechten tegen Spanje. Gedurende heel zijn lange regeerperiode weigerde de Franse koning Lodewijk XIV zijn aanspraken op de Spaanse Nederlanden op te geven. Met de Vrede van de Pyreneeën in 1659, kreeg Frankrijk nieuwe gebieden, en volgende gevechten leverden nog bijkomende steden op.

De Spaanse Nederlanden werden een belangrijke pion in het volgende grote conflict, de Oorlog om de Spaanse Opvolging (1701-1714). In 1713 gaf het Verdrag van Utrecht aan Frankrijk een deel van Vlaanderen, inbegrepen Duinkerken en Rijsel. Het grootste gedeelte van de zuidelijke provincies werd echter overgedragen aan het Habsburgse Rijk (Oostenrijk). Tot aan het einde van de 18de eeuw werd het gebied bekend als de Oostenrijkse Nederlanden.

Gedurende de Oorlog om de Oostenrijkse Opvolging in 1744 werd het land bezet door de Fransen, maar in 1748 gaf het Verdrag van Aix-la-Chapelle alles terug aan Oostenrijk. Buiten deze invasie was de Oostenrijkse periode vrij rustig. Deze rust werd verbroken in 1781, toen de Oostenrijkse keizer Joseph II besloot de Schelde te heropenen. De Nederlanders blokkeerden hierop de Schelde en alle handel.

In 1787 probeerde Joseph II zijn uitgestrekte keizerrijk beter te centraliseren, en hij hief heel de provinciale autonomie van Oostenrijks Nederland op. Het verlies van het zelfbestuur leidde tot een opstand, die samenviel met de Franse Revolutie (1789-1799). De meeste van de Oostenrijkse garnizoenen moesten zich overgeven, en op 11 januari 1790 werd een Belgische Republiek opgericht.

Onderlinge sociale en godsdienstige twisten verdeelden de nieuwe staat vanaf het begin, en nog geen jaar later nam de Oostenrijkse keizer Leopold II terug de macht. Als verlicht despoot herriep hij de decreten van zijn voorganger, maar het nieuwe regime kreeg weinig bijval. In 1792 werd Leopold opgevolgd door Francis II, en Oostenrijk verzeilde in een nieuwe oorlog met het revolutionaire Frankrijk. België werd twee maal bezet door het Franse leger, en in 1797 werd het formeel afgestaan aan Frankrijk met het Verdrag van Campo Formio.

Franse bezetting (1797 - 1815)

De Fransen waren niet populair bij het volk, maar de burgerij vaarde wel bij het nieuwe bewind. De economie veerde op nadat Frankrijk de rijke stad Luik veroverde, en deze aan Belgisch grondgebied toevoegde. Het heropende tevens de Schelde, waardoor Antwerpen herleefde.

het Rijk van Napoleon BonaparteWallonië werd de meest geïndustrialiseerde regio in Europa met de Vervierse Wolindustrie, de Waalse mijnen in de Borinage, Luik, en het centrum. Tegen 1810 produceerde Henegouwen meer dan 1 miljoen ton steenkool per jaar!

Om machines te bouwen was er veel ijzer nodig, wat de metaalnijverheid een krachtige impuls gaf. De provincies Luik, Henegouwen en Namen leverden bijna een vierde van het gietijzer in het gehele Franse Keizerrijk. De wapenindustrie in de stad Luik was zeer belangrijk, en in de provincie Luik kende de productie van plaatijzer een sterke groei. Er omstonden ook nieuwe industrieën, waaronder de fabricatie van staal, blik en zink.

Onder Napoleon werd Vlaanderen sterk verfranst, en Nederlands werd verboden. In 1814 werd heel het grondgebied bezet door geallieerde troepen. In 1815 versloegen de verenigde legers van Europa (Oostenrijk, Nederland, Groot-Brittannië, Pruisen en Rusland) Napoleon Bonaparte in België, tijdens de Slag van Waterloo.

Nederlandse bezetting (1815 - 1830)

In 1815 besliste het Congres van Wenen om de kaart van Europa te hertekenen als gevolg van de nederlaag van Napoleon. De niet-zo-slimme "wereldleiders" van die tijd voegden de Zuidelijke Nederlanden (huidig België) en het prinsbisdom Luik bij Nederland, onder de Nederlandse koning Willem I. Dit alhoewel de Belgische bevolking sterk "verfranst" was geworden gedurende 230 jaar afscheiding, en ondanks grote verschillen in godsdienst en taal... Katholiek België wenste nochtans geen Protestantse vorst, al steeg de welvaart onder de Nederlanders.

Het uitbreken van een Franse revolutie in Juli 1830 leidde tot een Belgische opstand in Augustus. Nederlandse troepen bezetten Brussel, maar werden snel verdreven, en op 4 Oktober riep een ongewone coalitie van katholieken en liberalen de Belgische onafhankelijkheid uit. Echt democratisch ging dit niet, want mits wat politiek geknoei konden praktisch enkel de adel en de grootgrondbezitters een stem uitbrengen...

De grote mogendheden vreesden de groeiende macht en invloed van Nederland, en ze beslisten om een bufferstaat op te richten tussen Frankrijk en Nederland. De grootmachten - Oostenrijk, Frankrijk, Brittannië, Pruisen en Rusland - namen de onafhankelijkheid en "eeuwigdurende neutraliteit" van België aan, en Nederland kon zich niet verzetten tegen deze grote druk.

Onafhankelijkheid en kolonisatie (1830 - 1914)

De Belgen kozen als koning Leopold I van Saxen-Coburg-Gotha. Hij was het model van een constitutionele monarch en een politiek behendige figuur, die eigenlijk al een tijd hengelde naar de Griekse kroon... De Nederlanders aanvaarden uiteindelijk België te erkennen in 1839, en een vredesverdrag werd getekend. In zijn belangrijkste provisie erkenden de Europese machten dat België een "onafhankelijke en eeuwigdurend neutrale natie" was.

Nochtans bleef de verfransing van "La Belgique" gewoon voortduren onder het nieuwe regime, en eerste minister Charles Roger van de eerste regering liet er geen twijfel over bestaan door te verklaren dat "stilaan zullen we het Germaanse element in België vernietigen"...

Het economische verval dat volgde op de scheiding van de Nederlandse markten werd gestopt door een nationaal programma voor de bouw van spoorwegen, die tegen 1840 alle grote gemeenten met elkaar verbonden. België was het eerste land in continentaal Europa om te industrialiseren, en het werd politiek en economisch leefbaar tegen 1865.

Onder Leopold II kende België veel binnenlandse problemen. Liberalen en katholieken vochten over de controle van het onderwijs, en tegen 1885 brachten de industrialisatie en de bevolkingsdichtheid - de grootste in Europa - afschuwelijke levensomstandigheden teweeg in de steden. De arbeiders hadden nog steeds geen stemrecht, en ze verenigden zich in vakbonden om politieke inspraak te bekomen. In 1893 dwong een algemene staking het parlement om het algemeen stemrecht in te voeren, alhoewel "echt op zijn Belgisch" aangepast met meer dan één stem voor universitairen, mannen over vijftig, en eigenaars...

Een ander probleem was het gebrek aan één gemeenschappelijke taal. De Belgen waren verdeeld tussen Nederlandstalige Vlamingen en Franstalige Walen. Er waren meer Vlamingen dan Walen, maar het Frans was de taal van de hogere klassen, die praktisch heel de rijkdom van België controleerden. Zo waren de Waalse belangen disproportioneel vertegenwoordigd in de regering, en slechts een klein segment van de Vlamingen kon er aan deelnemen. De gemiddelde Vlaamse Jan-met-de-Pet was een harde werker zonder enige opleiding, die gewoon geen toegang had tot enige verbetering van zijn situatie.

In het begin van zijn bewind financierde koning Leopold II persoonlijk een expeditie op de Congo rivier in Afrika, en hij verwierf een persoonlijke controle van het enorme Congo bekken. Op de Berlijnse West Afrika Conferentie van 1884 en 1885, werd hij erkend als soeverein van de vrijstaat Congo, wat hem een ongelooflijke rijkdom opleverde in grondstoffen. Na 1900 nochtans werd de Belgische publieke opinie geschokt door verslagen over de uitbuiting en mishandeling van de Kongolezen, wat in 1908 leidde tot de overdracht van de koninklijke onderneming naar de staat. Nadien werden ze precies even schabouwelijk behandeld, maar deze maal vloeiden de inkomsten wel naar andere zakken, en dan mocht het ineens weer...

Vanaf dan, en tot aan zijn onafhankelijkheid in 1960, heette het Belgisch Congo. het was een bron van grote rijkdom voor België, misschien niet zozeer voor de Belgische burgers zelf, dan wel voor een paar grote bedrijven en de Belgische politieke partijen...

map van Belgisch Congo zegel van belgisch Congo
Lees verder met geschiedenis deel 3 of keer terug naar Belgie : Overzicht

~ ~ ~ ~