HAWAII, the Aloha State

Overzicht en geschiedenis

andere staten

~ ~ ~ ~

OVERZICHT

 

overzicht

HAWAII is ook gekend als the Aloha State, naar het populaire liedje Aloha Oe (Vaarwel...), dat in 1878 werd geschreven door koningin Liliuokalani. De naam Hawaii komt van een Polynesisch woord, waarvan de betekenis verloren is gegaan. Hawaii bestaat uit acht grote en méér dan honderd kleine eilanden, riffen en rotsen in het midden van de Stille Oceaan, over een lengte van 2.600 km, en op 4.000 kilometer van het Amerikaanse vasteland. In 1959 trad Hawaii als 50ste staat toe tot de US. De hoofdstad en grootste stad is Honolulu.

De voornaamste eilanden zijn Hawaii, Maui, Kahoolawe, Lanai, Molokai, Oahu, Kauai en Niihau. Deze eilanden zijn eigenlijk de bergtoppen van een lange keten van vulkanen, die ontsprongen aan een magma uitlaat op de oceaanbodem, die op zijn beurt op de rand ligt van de tektonische plaat van de Stille oceaan. Heel deze plaat schuift per jaar zo'n 10 cm op naar het noordwesten, en naarmate de vulkanen verder van de magma uitlaat kwamen te liggen, sliepen ze in of doofden ze uit.

Nu zijn er als actieve vulkanen nog één op Maui, drie op Hawaii en een onderzeese (Loihi) ten zuiden van Hawaii. In de loop der tijden zonken soms hele bergen terug in de aardkorst onder hun gewicht, zodat op hun toppen de koraalriffen ontstonden.

Hawaii zelf is veruit het grootste eiland met 150 op 122 kilometer en bergtoppen (kraters) van meer dan 4.000 m hoog. Molokai is bekend als de plaats waar Pater Damiaan zijn lepra-patiënten verzorgde in Kalaupapa, en waar hij zelf stierf in 1889. Lanai is ook gekend als het Pineapple Island, aangezien het sinds 1922 het privé-bezit was van de Dole Food Company om er ananas te verbouwen.

Op het eiland Oahu vindt men de hoofdstad Honolulu en de haven Pearl Harbor. Kauai wordt doorgaans the Garden Isle genoemd. Men vindt er de prachtige Waimea Canyon, die 16 kilometer lang is, met zijkanten van meer dan 800 m hoog. Hier werd trouwens de films King Kong (1976), Raiders of the Lost Ark (1981) en Jurassic Park (1993) gedraaid !

De oppervlakte bedraagt ca. 17.000 km2, waarvan 43% bebost is. Het hele bestaande dierenbestand werd naar het eiland gebracht, en de enkele wilde dieren zijn eigenlijk slechts verwilderde nazaten van deze importen, zoals geiten, schapen en varkens. Men vindt er tevens vele wilde katten. Zelfs de onvermijdelijke slangen werden aangevoerd...

De bevolking bedraagt ca. 1,2 miljoen bewoners, met een dichtheid van 74 per km2. Oahu is veruit het dichtste bevolkt met ca. 900.000 inwoners of 567 per km2, terwijl het grootste eiland Hawaii het stelt met 150.000 mensen en een dichtheid van slechts 14 per km2.

Rond 1800 was er een vrij primitieve, maar wel zelfbedruipende economie met vooral landbouw en visvangst. Tussen 1860 en 1930 ontstonden de grote suikerplantages, en rond 1900 de ananas-plantages. Vanaf 1930 bouwde de US er militaire installaties, die een grote vlucht namen tijdens en na Wereldoorlog II. Het toerisme is een belangrijke bron van inkomsten.

De traditionele dans van Hawaii is de Hula, naar het Hawaïaanse woord voor dans. Deze zogezegd "authentieke" Hawaïaanse muziek komt eigenlijk voort uit kerkelijke hymnen, die door missionarissen werden aangeleerd in de jaren 1800. Evenzo werd de ukelele rond 1880 ingevoerd door Portugese arbeiders, en de Hawaïaanse gitaar werd in 1895 uitgevonden. De luau is een Hawaïaans feest.

map van Hawaii

~ ~ ~ ~

GESCHIEDENIS

Voorgeschiedenis

Rond 1000 AD kwamen Polynesische catamarans uit Tahiti en de Marquesa eilanden, over een afstand van méér dan 3.000 kilometer naar Hawaii. Toen de Britse ontdekkingsreiziger James Cook landde in 1778 waren er zo'n 300.000 bewoners, verdeeld over verschillende koninkrijken die meestal met elkaar in oorlog waren. Hij noemde de eilanden de Sandwich Islands naar zijn opdrachtgever John Montagu, 4de earl van Sandwich.

Hawaii werd snel een belangrijke haven voor Europees en Amerikaans verkeer naar Azië, en verschillende zeelui vestigden er zich definitief. Ze brachten echter ook besmettelijke ziekten mee zoals de pokken, mazelen, syfilis, tuberculose en kroep, zodat er in 1820 nog slechts 45% van de oorspronkelijke bevolking overschoot...

Tussen 1782 en 1795 veroverde hoofdman Kamehameha van Hawaii alle eilanden, behalve Kauai en Niihau. In 1810 kreeg hij ook deze er bij en werd hij koning Kamehameha I. Onder zijn bewind kwamen er eenvormige wetten en een grotere welstand door het toegenomen handelsverkeer.

Na de dood van Kamehameha in 1819 volgde zijn zoon Liholiho hem op als Kamehameha II. Hij schafte de oude Hawaïaanse godsdienst af en in 1820 kwamen de Protestantse missionarissen aangestoven, in 1827 gevolgd door de Katholieken.

In 1848 "hervormden" de politiekelingen van de regering het landbezit (hierin discreet bijgestaan door hun Amerikaanse raadgevers...), waarbij de Hawaïanen zelf land mochten bezitten en het nadien mochten doorverkopen aan Amerikanen. Rond 1900 bezaten de blanken vier maal meer land dan de Hawaïanen...

Na de achteruitgang van de Aziatische pelshandel verdiende Hawaii de kost als haven voor de grote walvisjagervloten. In 1860 kwam daar een einde aan, en werd er intensief suikerriet verbouwd. De US hief echter een hoge belasting op ingevoerde suiker om zijn eigen markt te beschermen. In 1875 werd er (mits wat Amerikaanse lobbying...) een overeenkomst gesloten voor taksvrije invoer naar de US, en kwamen zowat alle suikerplantages in Amerikaans bezit, verdeeld over slechts enkele invloedrijke families.

In 1887 werd het verdrag vernieuwd, maar met als toemaatje Pearl Harbor als Amerikaanse haven. In 1890 werd de McKinley Tariff Act gestemd, die alle douanerechten afschafte op suiker. Het vroegere concurrentievoordeel van Hawaii viel ineens weg, en de suikerproductie kreeg zware klappen. Maar mits wat politiek gefoefel werd McKinley in 1894 weer buiten gewerkt, en konden de Amerikaanse families terug aan de slag...

Aangezien ze veel arbeiders nodig hadden en de oorspronkelijke autochtonen door ziekten waren gedecimeerd tot slechts zo'n 50.000 mensen, importeerden de plantage-eigenaars 25.000 Chinezen. Na het einde van hun contract wilden dezen echter niet meer voor een vrekkige baas werken, en begonnen ze hun eigen zaak... Dus importeerden de machtige plantage-eigenaars tussen 1886 en 1908 opnieuw meer dan 180.000 Japanners, waarvan er een derde bleef wonen !

De economische macht was volledig in handen van de Amerikaanse families, die uiteraard aandrongen op de nauwste banden met de US, teneinde hun inkomsten niet in gevaar te brengen. Onder de regering van koning David Kalakaua (1874-1891) werd heel de boel zeer corrupt en extravagant. In 1887 dwongen de Amerikaanse families hem een nieuwe grondwet op, die uiteraard enkel voor hun eigen voordeel was opgesteld. Zo mochten bijvoorbeeld 75% van de Hawaïanen en alle Aziaten niet stemmen, maar daarentegen wel alle blanken...

Na de dood van Kalakaua in 1891, probeerde diens zuster, koningin Liliuokalani, de Amerikaanse macht te breken. In 1893 pleegden de Amerikaanse families echter een staatsgreep, en stootten haar van de troon. Ze werden geholpen door Amerikaanse troepen, die zogezegd Amerikaanse belangen kwamen verdedigen... John L. Stevens, de Amerikaanse minister voor Hawaii, zond een jubelend telegram naar Washington met de arrogante melding : "The Hawaiian pear is now fully ripe, and this is the golden hour for the United States to pluck it"...

De opstandelingen (lees "Amerikaanse eigenaars") stelden sito presto de prominente plantage-eigenaar Sanford B. Dole aan als gouverneur, en vroegen precies twee dagen na de coup de Amerikaanse annexatie aan. Ongelukkiglijk voor hen was intussen de "bevriende" president Benjamin Harrison opgevolgd door een ietsje meer integere president Grover Cleveland. Deze weigerde de annexatie en trachtte koningin Liliuokalani terug op de troon te krijgen. De "opstandelingen" verzetten zich echter, en richten in 1894 de republiek Hawaii op, met dezelfde Sanford Dole als president.

In 1897 werd president Cleveland buiten gewerkt, en werd hij opgevolgd door William McKinley, die opnieuw een "bevriende" president was... Eén jaar later werd Hawaiï door het Congres geannexeerd, en (nog steeds dezelfde...) Dole werd gouverneur. De oorspronkelijke Hawaïaanse bevolking voelde zich volledig bekocht. Sedert de komst van de blanken waren ze hun godsdienst, hun taal, hun tradities, hun gronden, hun koning en hun onafhankelijkheid kwijtgeraakt, en maakten ze nog slechts 30% van de bevolking uit in hun eigen land... De macht was volledig in handen van vijf grote Amerikaanse bedrijven, en werd gedurende de volgende vijftig jaar niet verstoord.

In 1910 werden efficiënte kook- en verpakkingsmethodes uitgevonden, die de ananas-industrie vleugels gaven. De plantage-baronnen importeerden opnieuw massaal werkkrachten uit Japan, de Filippijnen, Korea, Puerto Rico, Spanje en Portugal. De enigen die blijkbaar niet naar Hawaii wilden komen waren Amerikanen... Gelukkig was er dan toch Pearl Harbor dat, mits wat politiek gekonkelfoes, Amerikaanse soldaten opleverde.

Op 7 december 1941 voerde Japan een massieve militaire aanval uit op de Amerikaanse vloot, die in Pearl Harbor voor anker lag. Dit bracht meteen ook de US in Wereldoorlog II (1940-1945) terecht en maakte Hawaii tot de belangrijkste haven voor operaties in de Stille Oceaan. De Amerikaanse democratie werd hier echter slechts een hol woord, want tot aan het einde van de oorlog was de krijgswet van kracht. Alle burgerlijke rechten werden opgeschort, de tribunalen waren militair, de pers werd volledig het zwijgen opgelegd, de arbeiders kwamen onder militaire controle, staken of het werk verlaten werd verboden, en niemand mocht nog reizen zonder reispasje. In het Europa onder de Duitse controle werd zulk document een "Schein" genoemd, en werd dat gedrag wereldwijd abominabel verklaard...

Er waren echter zo'n 150.000 bewoners van Japanse afkomst in Hawaii, dank zij de massale "import" van de plantage-bazen, en dat was vervelend ! Eerst overwogen de machthebbers om ze allemaal in de gevangenis te steken, zoals in de US gebeurde, maar ze moesten dat plan met tegenzin laten varen omdat er te veel waren, en omdat de US te ver af lag... In de plaats daarvan gooiden ze "slechts" zo'n 1.500 Hawaïaanse Japanners in de bak en richtten een soort Amerikaanse Inquisitie op, de zg. Loyalty Boards.

Op het einde van 1944 kwam het burgerlijke bewind terug op zijn plaats, en nog een poosje later orakelde het Congres dat heel dat militaire geweld eigenlijk ongrondwettelijk was geweest... Nochtans had niemand van dat zelfde Congres ooit ook maar één vinger opgeheven in de vier voorgaande jaren... Na de oorlog braken er geregeld stakingen uit omwille van de mensonterende arbeidsvoorwaarden, maar het duurde nog tot in de jaren 1950 eer het levenspeil eindelijk verbeterde.

Staat

Hawaii was nog steeds een US Territory, en de lokale politiekers en plantage-baronnen deden er alles aan om "statehood" te vermijden, aangezien dit het einde zou betekenen van hun controle. Maar in 1959 was het toch zo ver, en werd Hawaii de 50ste staat van de US, ondanks alle nefaste invloeden.

Na 1959, en door de introductie van snelle jet-luchtverbindingen, ontwikkelde het toerisme zich razendsnel. Ook de militaire investeringen stegen enorm, zodat in 1980 vijftien percent van de bevolking voor het Amerikaanse leger werkte.

~ ~ ~ ~